Het document ‘Knipsels uit een kwarteeuw Soetendaele 1971-1996’ van Jos de Booser vertelt over een kwarteeuw heemkundige werking in Merchtem. Het bestuur en de leden van de Heemkring hebben al die jaren een enorme belangstelling gehad voor de plaatselijke geschiedenis. Deze tekst is een vervolg en bundelt chronologisch de activiteiten van de Kring van de voorbije twintig jaar.
1996
1996 is een feestelijk jaar: 25 jaar Soetendaelle wordt gevierd in het Gemeentehuis. In het feestjaar organiseert Soetendaelle workshops. Voor de werkwinkel van de Heemkring ‘Wegwijs in de stamboom’ is er veel belangstelling.
De Heemkring organiseert ook de Gouwdag van het Verbond voor Heemkunde in Vlaams-Brabant met een academische zitting in het Gemeentehuis, een bezoek aan de kerk van Merchtem en een rondrit door de gemeente. Met een genealogische stand neemt de Merchtemse Kring ook deel aan de tentoonstelling van Heemkring Londerzeel in het kasteel Diepensteyn.
Vier geleide bezoeken vallen op te tekenen in dit werkjaar. Begeleid door Fons Biesemans wordt de Hunsberg verkend. In het najaar gaat het richting Sint-Bernardusabdij in Hemiksem waarvan de laatste abt, Raphaël Seghers afkomstig is uit Merchtem. Ten derde is er een bezoek aan de tentoonstelling ‘Lotingen in Merchtem 1624 – 1795’ en in december wandelt de Heemkring in ‘Het veranderde Brussel 1945 – 1995’. Laatstgenoemde uitstap wordt afgesloten met een etentje in het Atomium.
1996 is ook een jaar waarin verschillende publicaties het licht zien. Zo presenteert Raf Asselman als jubileumuitgave het eerste deel van ‘Merchtem, ons dorp’. Andere werken die op het palmares van 1996 staan, zijn de ‘Heempraatjes’. De benaming is bedacht door Raf Asselman. en verwijst naar onderzoek over een lokale geschiedkundige gebeurtenis of een plaatselijk figuur. De Heempraatjes worden tijdens de maandelijkse vergaderingen toegelicht. Zo komen thematisch aan bod in 1996: ‘Ontstaansgeschiedenis van Merchtem’ (van Fons Biesemans), ‘Opwijkenaren vluchten naar Dendermonde’ (Ghislaine Leirens) en het onderzoek over de stamboom ‘Peytier’ (Ghislaine Leirens) en als laatste ‘Huysarmen te Merchtem ca 1350’ (samengesteld door Pol Feytens en Hedwig Vertonghen).
1997
De redactionele ijver blijft ook dit jaar haar vruchten afwerpen. In november verschijnt de tweede uitgave van ‘Merchtem, ons dorp’. Het is een succes want van beide delen zijn meer dan 800 exemplaren verkocht. Daarnaast schrijven de leden Heempraatjes, die ze ook toelichten aan de kringleden. Voor 1997 zijn dat: ‘Speciale namen van vondelingen ingeschreven in Merchtem’ (Raf Asselman), ‘De rakkers van den Bol; een schat van dialectwoorden’(idem), ‘Van wat onheil Merchtem niet gespaard is gebleven’ (Fons Biesemans), ‘Merchtem en de Negenjarige Oorlog ’(Werner Thomas) en ‘Over de gedeporteerden uit Halluin’ (Louis Vanderstraeten). Laatstgenoemd werk zal volgend jaar deel uitmaken van een tentoonstelling in Halluin die de 80ste verjaardag van het einde van de Eerste Wereldoorlog herdenkt.
Tussen al dat pennenwerk door zijn de bezoeken en uitstappen een weldoende afwisseling. De KVOO West-Brabant (de Koninklijke Vereniging der Oprustgestelde Officieren West-Brabant) krijgt een gastvrij onthaal in Merchtem en in de namiddag een rondleiding in de parochiekerk. De stad Sint-Truiden wordt verkend met stadsgids en Dom Wilfried begeleidt de Heemkring bij een bezoek aan de bibliotheek van de Abdij van Affligem. Ook aan voordrachten ontbreekt het niet: Louis Vanderstraeten, Fons Biesemans en Hedwig Vertonghen brengen aan de hand van een diamontage Merchtemse hoeven in beeld en Fred Vandenbossche stelt in een lezing Merchtemnaar en kantonaal inspecteur, Achiel Cassiman voor.
1998
In het jaarverslag van 1998 valt volgende zin op: “Onze heemkring heeft 22 leden, hiervan waren er 13 à 15 aanwezig op de maandelijkse vergaderingen. 1 x tachtigplusser, 7 x zeventigplussers, 8 x zestigplussers. In februari werd ons huiselijk reglement goedgekeurd en in maart werden de bestuursleden gekozen. Er waren 9 Heempraatjes waaraan 6 leden meewerkten. “ Zonder twijfel wijst de leeftijd van de leden op de nood aan toekomstige verjonging. Die verjonging komt er zeker de komende jaren (zie verder in dit document). Een ander opvallend kenmerk uit het citaat is dat er in elke vergadering boeiende inhoudelijke stoffering is, want in 1998 verschijnen er negen Heempraatjes en dat is geen sinecure.
Verschillende leden van de Heemkring nemen deel aan genealogische middagen in Hamme, Malle en Grimbergen. Daarnaast zijn ze ook aanwezig op het Nationaal Congres van de VVF (Vlaamse Vereniging Familiekunde) in Dendermonde. Ook het Colloquium in Baarle Hertog-Nassau over de Vrede van Münster in 1648 wordt bijgewoond en die belangstelling is te verklaren omdat 350 jaar geleden Merchtem heel wat te lijden had van de Franse bezetter bij de belegering van Dendermonde.
De Kring stelt een lijst van de bewoners van Langevelde op en zet ook de parochieregisters en gegevens van de burgerlijke stand op computer. Dit inventariserend werk zal in de toekomst het stamboomonderzoek vergemakkelijken.
Het gemeentebestuur doet een beroep op de know-how van de Heemkring bij de toekenning van straatnamen: Preenakker, Muntweide en Middelgracht zijn na advies van de Kring toegewezen, nu volgt eenzelfde positieve goedkeuring voor Meerstraat en Pelgrimsweg.
Dat de Heemkring grote historische interesse heeft, wordt nog maar eens duidelijk met drie activiteiten in dit werkjaar. Werner Thomas organiseert een bezoek aan de Brusselse tentoonstelling over Albrecht en Isabella. Voorts is er een voordracht door een afgevaardigde van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (de Mormoonse Kerk). Ten slotte volgt nog een mooi voorbeeld van restauratie . Bij het ordenen van het Kerkarchief is namelijk een oud perkament ‘Het Cijnsboek van de huysarmen’ teruggevonden. Naar schatting stamt het uit de 14de eeuw. De Heemkring liet dit restaureren door het Nationaal Instituut van het Kunstpatrimonium.
1999
1999 kenmerkt zich opnieuw als een jaar van Heempraatjes. Haast elke maand wordt een onderwerp uit de plaatselijke of soms de wereldgeschiedenis besproken. Zo komen aan bod: ‘De Kastelen van Brabant’ (Fons Biesemans en Werner Thomas), ‘De Dertigjarige Oorlog en de Vrede van Westfalen’ (Pol Feytens), ‘De Burgerwacht in België en Merchtem in de nasleep van de Belgische Omwenteling van 1830’ (Raf Asselman), ‘Activisme en Vlaamse pers tijdens WOI’ (Louis Van Ransbeeck), ‘Activisme en activisten in Merchtem tijdens W.O. I’ (Fred Vandenbossche) en ‘Culturele rondreis door Spanje’ (Maurice Everaet). Anna Herbosch heeft een uitgebreide verzameling doodsprenten en bij het gelijknamige Heempraatje volgt er zelfs verheldering over stervensbegeleiding , begrafenisrituelen en de cultus van het rouwproces in de 19de eeuw. ‘Eten en drinken bij onze voorouders’ (Hedwig Vertonghen) en ‘O.L.V.-maaltijden in de kerk van Merchtem (Pol Feytens en Hedwig Vertonghen) komen aan bod in december en aansluitend op dit thema wordt de daad bij het woord gevoegd: voor het jaarlijks etentje hebben sommige leden zich in historische outfit uitgedost.
Als kers op de taart is er in 1999 een bijzonder heuglijk feit: Werner Thomas verdedigt aan de Katholieke Universiteit Leuven zijn volledig in het Spaans gestelde proefschrift over de Inquisitie. Hij krijgt hiervoor de grootste onderscheiding en zijn doctorale titel. De verdediging van dit werk aan de KUL is met gepaste trots bijgewoond door leden van de Kring.
En er is niet alleen naar Leuven gereisd. Een geleid bezoek aan het Heemkundig Museum Ter Palen in Opdorp-Buggenhout toont hoe heemkunde een professionele dimensie krijgt. De uitstap naar Gent in de maand juni is een interessante kennismaking met de industriële archeologie van de textielstad van weleer. Rik Geeroms neemt als beslagen reisleider zijn taak op in “de stad van de Stropkes”.
Bij de toekenning van nieuwe straatnamen contacteert het gemeentebestuur de Heemkring en kan daarbij vooral rekenen op de expertise van Fons Biesemans. Voor de beknopte toponymische verklaring van de straatnamen hebben Jos de Booser en Fons Biesemans hun schouders onder het werk gezet.
De voorbije jaren is er bijzonder veel gepubliceerd en onderzocht in de Heemkring. Daarbij is nauwgezette archivering een vereiste. De Heemkring kan gelukkig rekenen op de ordentelijke klassering door haar archivaris Maria Van Moeseke.
1999 loopt ten einde. De vooravond van de eeuwwisseling is voor mensen met historische en heemkundige interesse een moment van nieuwsgierigheid want wat zal de nieuwe periode aan feitenmateriaal opleveren? Feit is dat in onze Merchtemse Kring Heempraatjes, brochures en boeken een vast gegeven zullen blijven zeker nu 750 jaar Vrijheid Merchtem in 2001 gevierd zal worden. Feit is dat de research van de leden een ingeslepen passie zal blijven. Maar de jaren 2000 en volgende zetten ook de deur open voor nieuwe perspectieven. Er is immers nood aan een nieuwe vaste stek voor het archief van de Heemkring. De toenemende digitalisering zet nieuwe mogelijkheden in het vooruitzicht voor bronnenopslag, inventarisatie en website. Leden gaan en anderen komen. Er zal dus veel op te tekenen zijn in het nieuwe millennium, maar laten we dat jaar na jaar en gedetailleerd doen.
2000
De Heemkring bereidt in 2000 het jaar 2001 voor want dat wordt het jaar van de herdenking van 750 jaar Merchtemse Keure. Het charter moet immers in leesbare taal omgezet worden en de historische setting bevatten en dat is een heuse karwei. Verder levert de Kring persklare heemkundige werken af nl. ‘Vondelingen en vaderlandskinderen te Merchtem’ (Raf Asselman), ‘Een gewelddadige ontmoeting tussen Franse en Hollandse soldaten in Merchtem (1706)’ (Werner Thomas), ‘Merchtemnaren en de onafhankelijkheid van Belgisch Kongo’ (Louis Vanderstraeten), ‘Over oude maten en gewichten’ (Fons Biesemans en Hedwig Vertonghen), ‘Meten met maten’ (Leo Bormans). Dit zijn de heemkundige onderwerpen van de maandelijkse samenkomsten. Naast die schat aan informatie buigt de Kring zich over de vraag of de ets ‘Pagus Nemorosus’ van J. Cock - naar een tekening van Pieter Breugel - de kerk van Merchtem voorstelt.
Meer informeel (hoewel!) is het bezoek in Asse aan Heemkring Ascania. Flor De Smedt geeft er een boeiende rondleiding in het Oude Gasthuis en laat de aanwezigen even wegdromen naar de tijd van het “Romeinse Asse”. Rik Geeroms organiseert later dat jaar een studie-uitstap naar het Hopmuseum in Poperinge, het stadhuis van Veurne en de IJzertoren van Diksmuide. En zoals de traditie het wil, sluit de maand december het werkjaar af met een feest dat dit jaar in het Brouwershuis in Opwijk plaatsvindt.
2001
Orgelpunt van 2001 is de viering van ‘750 jaar Merchtemse Keure’. De Heemkring bijt de spits van de viering af met de uitgave van de gelijknamige brochure samengesteld door Werner Thomas. Daarin heeft hij het charter in een leesbare versie omgezet en het historische verduidelijkt. De brochure wordt huis aan huis bedeeld in Merchtem en verzonden naar alle heemkundige kringen in Vlaams-Brabant. Werner neemt ook de lezing van ‘750 jaar Vrijheid Merchtem’ voor zijn rekening. Voor de gelijknamige tentoonstelling hebben Anna Herbosch, Ghislaine Leirens, Jos de Booser, Lies Jacops, Maria Van Moeseke het beste van zichzelf gegeven. Verder verleent de Heemkring logistieke steun j o.a. bij de organisatie van de Keureroute en de redactie van de feestbrochures, maakt Frans Feytens een fotoreportage van de openingsoptocht en bezorgt Louis Vanderstraeten de nodige documentatie aan de schutters van Peizegem voor de Internationale Huldeschieting.
Naast alle feestactiviteiten is de Kring ook ingeschakeld voor de Open Kerkdag. Jos de Booser en Bart Legroux nemen de rondleidingen voor hun rekening en geven boeiende toelichting bij de tentoongestelde kunstschatten, het kerkarchief en de fraaie liturgische gewaden. Voor de gelegenheid verkoopt de Heemkring een door haar samengestelde gids over de kerkgeschiedenis en de kerkelijke objecten. De 250 voorziene exemplaren vliegen als zoete broodjes de “kerk” uit.
Wat goed is, wordt best geborgen. Dus ook in 2001 is lokale geschiedenis gegoten in Heemkundige praatjes. Het opzoekwerk van Eddy Crick leidt tot ‘Merchtem en de pestepidemie van 1667- 1669’, Fons Biesemans schrijft ‘Over stoken en broodbakken’ (een agendapunt van een vergadering waar trouwens ook een film van Marcel De Vis over broodbakken aan gekoppeld wordt). ‘Merchtemse wegen en straten’ kennen geen geheimen meer dank zij Fons Biesemans. Pol Feytens stelt de brochure ‘Het manuael van het Gasthuis 1770’ samen.
Een vereiste voor historisch onderzoek is de leesbaarheid van documenten en die wil de Heemkring zeker bereiken voor het diploma voor het eerste wapenschild van Merchtem. De Kring doet hiervoor een beroep op het Nationaal Instituut voor het Kunstpatrimonium en de Vlaamse Heraldische Raad. Het is die laatste instelling die een leesbare versie aanreikt.
Een in het najaar georganiseerde voordracht over ‘Brabantse Landboeken in de Nieuwe Tijd’, een onderwerp waarvoor als spreker professor Van Ermen is uitgenodigd, kan rekenen op ruime belangstelling van een breed publiek.
De jaarlijkse uitstappen zijn dit jaar geen kilometervreters. Fred Vandenbossche verwelkomt de leden van de Kring in Brussegem voor een bezoek aan de Sint-Stefanuskerk, Bart Legroux is gids in het Fort van Liezele. Een wandeling van de Reedijk tot aan de Tiendeschuur doet het eigen verleden herleven. Kortom: 2001 is een rijkelijk gevuld jaar geweest. En om dit jaar mooi af te ronden, wordt het 30-jarig bestaan van de Kring uitbundig gevierd tijdens het jaarlijkse winterfeest in de feestzaal ‘t Fonteintje.
2002
Ook dit jaar komen de Heempraatjes aan bod. Fred Vandenbossche beschrijft ‘De geschiedenis van de windmolen’, Louis Van Ransbeeck maakt de biografie van ‘De heilige Amelberga’, Pol Feytens stelt ‘Het Manuaalboeck van het Sint-Catharinagasthuis’ samen voor de periode 1621-1622 en Fons Biesemans licht ‘De gasthuiscijnzen van 1730 tot 1734’ toe. ‘Ter Spelt, Robbroek en het Appelkot’ worden door Louis Van Ransbeeck en Fons Biesemans onstsluierd in een heldere publicatie.
De gemeente betrekt de Heemkring voor advies over straatnamen. Ditmaal is dat voor Boesmeer , de nieuwe verkaveling aan het station van Merchtem en de Haan(beeklaan) in Bollebeek. De Heemkring volgt ook de door de gemeente ingediende klasseringsplannen op voor het voorste gedeelte van garage George en het huis Sacré en dient bij Monumenten en Landschappen de aanvraag tot bescherming van de pastorij en het kruis in de Stoofstraat in.
De jaarlijkse uitstap gaat richting Boterberg in Keerbergen, dat een museum herbergt met o.a. een indrukwekkende verzameling koetsen en karren. Ook is er een rondleiding in het vernieuwde Appelkot waarbij de huidige bewoner, Herman Raes, de rol van gids op zich neemt.
Het jaar 2002 eindigt triestig door het overlijden van secretaris Louis Van Ransbeeck en dat is voor de Kring een zwaar verlies. Louis Vanderstraeten zal hem in die functie opvolgen.
2003
Januari 2003 wordt ingezet in taveerne Het Bos en nadien scherpen de leden opnieuw de pen. Behalve tijdens de vakantiemaanden juli en augustus wordt er immers elke maand een Heempraatje afgeleverd en besproken . ‘Met passer en penseel’, ‘De klokken in de kerk van O.L.V.- ter Noodt’, ‘De criminaliteit in de middeleeuwen tot het einde van het Ancien Regime’, ‘Vrijwilligers uit Merchtem, Mollem en Steenhuffel in de Koreaanse Oorlog’, ‘Symbolen’, ‘Meten en wegen’ (een bijdrage van de Heemkring Overpelt) zijn stuk voor stuk boeiende verslagen van plaatselijke of ruimere geschiedenis. Bij het Heempraatje ‘Hennen van Merchtem’ mocht auteur Eddy Crick zelfs de expertise van professor Sleiderink als coauteur inroepen.
Voor de straatnaam van de nieuwe verkaveling aan de Mieregemstraat nl. ‘Jules De Winde-straat’ wordt opnieuw een beroep gedaan op de Kring. Dit gebeurt ook bij de onthulling van het monument ‘De Merchtemse Steltenlopers en de site ‘Paardenwater’aan de Reedijk. De brochure over beide gedenktekens ontstaat in samenwerking met de Heemkring.
Een studie-uitstap begeleid door Bart Legroux brengt de leden naar het Nationaal Gedenkteken van het Fort van Breendonk. Dit memoriaal dateert ongelukkig genoeg uit een tijd waarin een totalitair gedachtegoed ontspoorde en vanzelfsprekend maakt het op de bezoekers een sterke indruk.
2004
In de maanden mei en september breken drukke tijden aan. In de meimaand staat de organisatie van de tentoonstelling over de Merchtemse Kip op stapel en in september wordt het boek ‘Familiereconstructies van Merchtem 1596-1900’, een werk van maar liefst 20266 pagina’s voorgesteld.
De verzameling Heempraatjes wordt dit jaar opnieuw aangedikt. Pol Feytens schrijft over ‘Het uurwerk en de glasramen in de kerk O.L.V.-Ter Noodt’, Raf Asselman maakt de bijdrage ‘Frans-Vlaanderen’. Werner Thomas heeft ‘De val van het nieuwe Troje – Het Beleg van Oostende’ toegelicht, als Heempraatje voor de Merchtemse Kring, maar voor de stad Oostende heeft Werner er een schitterende tentoonstelling over opgesteld. De laatste Heempraatjes van 2004, namelijk ‘Merchtem en de wijde omgeving in de oorlogen van Lodewijk XIV’ (Raf Asselman) en ‘Luther en het ontstaan van het protestantisme’ (Pol Feytens) hebben diezelfde grensverleggende dimensie.
De Heemkring werkt mee aan twee exposities: voor Open Monumentendag is Bart Legroux gids voor de parochiekerk en voor de tentoonstelling in het Brusselse Jubelpark ‘De tafel van de prins’ laat Maurice Everaet zijn Doorniks porselein pronken naast de stukken van de Britse koningin.
Andere activiteiten uit 2004 zijn de ingebruikname van het nieuwe lokaal aan de Vesten als werk- en archiefruimte. Ook bij de Dag van de nieuwe inwoner in de Tuinbouwschool is de Heemkring op post met Lies Jacops, Maria van Moeseke en Pol Feytens.
2005
De boog staat in het leven soms erg gespannen en dat is zeker zo voor de Heemkring in 2005 want alle energie gaat naar de voorbereiding van de tentoonstelling ‘650 jaar O.L.V. Ter Noodt’ en dit in samenwerking met de Kunstkring. Parochiepriester Karel Stautemas zegt over de feestelijkheden in Kerknet Actua (29 mei 2005): “Wie durfde in 1980 geloven dat er in 2005 een viering zou zijn? En kijk eens wat er dit jaar gaat gebeuren. Een groots feest. Iedereen die meedoet. Zelfs kardinaal Danneels komt. Heel Merchtem hangt deze maand vol witblauwe vlaggetjes. Het feit dat de bevolking zich zo massaal achter deze jubelfeesten schaart, bewijst dat Onze-Lieve-Vrouw hier leeft. Ik ben er ook van overtuigd dat het voor een groot deel aan de dynamiek rond haar figuur te danken is, dat wij hier zo een bloeiende parochie hebben met tal van vrijwilligers in de vele werkgroepen en verenigingen.” De feestweek is een voltreffer voor Soetendaelle en dus ook voor de Heemkring de erkenning van de inzet van haar werking want wie had inderdaad gedacht in 1980 toen het gewelf instortte dat we 25 jaar later onze parochie(kerk) zouden vieren? De ramp bracht toen een aantal mensen bij elkaar om te redden wat er te redden viel van het kunstpatrimonium en dat is o.m. de start geweest van het feit dat de Heemkring die zich tot bloeiende vereniging heeft ontpopt.
Behalve het vele voorbereidende werk, maakt Frank Teirlinck de brochure over de Merchtemse musicus ‘Edward Teirlinck.’ De Kring kreeg ook de vraag vanuit Mesen in West-Vlaanderen om informatie over Jules de Winde door te sturen. Die documentatie dient voor de West-Vlaamse tentoonstelling ‘Grote Belgen’. Voor het vele archiverende werk kan de Kring op de inzet van Maria Van Moeseke en Rik Geeroms rekenen.
Leden gaan en anderen komen: in 2005 neemt Fred Vandenbossche ontslag en mag de Kring Jan De Smedt als nieuw lid verwelkomen.
2006
Dit jaar is de activiteitsgraad minder opvallend en moeten de maandelijkse vergaderingen soms uitgesteld worden door gebrek aan agendapunten. Zodoende volgt het voornemen om in de toekomst tweemaandelijks samen te komen. De Heempraatjes blijven dit jaar enigszins achterwege want er verschijnen er maar vier: ‘Hof ten Houte’ (Fons Biesemans), ‘Volkstelling van 1796’ (Werner Thomas), ‘De Amerikaraket’ (Pol Feytens) en ‘Geschiedenis van Brussel’ (Maurice Everaet).
Maar niet alles is kommer en kwel. De Heemkring schrijft zich in voor deelname aan de ‘Nacht van de Geschiedenis’, een evenement van het Davidsfonds. Jaarlijks organiseren musea, universiteiten, heemkundige kringen en andere verenigingen in Vlaanderen duizenden activiteiten rond historische onderwerpen. De Merchtemse Kring krijgt tijdens de “Nacht” veel vragen i.v.m. familiegeschiedenis. Een ander opmerkelijk feit is dat Werner Thomas de Etienne Sabbeprijs in ontvangst mag nemen in Kortrijk voor zijn studie ‘In de klauwen van de Inquisitie’. En nog een heuglijk feit is de toekenning van de straatnaam Lt. J. De Windestraat in de verkaveling ‘Oude staatsschool’. Die benaming is er gekomen na advies van de Kring.
Intussen is er wel veel opzoekwerk en worden documenten gedigitaliseerd. Denken we hierbij aan o.m. de familiereconstructies van Brussegem en Hamme, de brieven van de Schepengriffie van Merchtem, de documenten van het Departement aan de Dijle inzake het kanton Merchtem.
2007
Veel aandacht gaat dit jaar naar het leggen en onderhouden van contacten en naar studie-uitstappen. Zo neemt de Kring naar gewoonte deel aan de ‘Dag van de nieuwe inwoner’ in de Tuinbouwschool. In 2007 wordt de Gouwdag in Asse gehouden, maar Merchtem ontvangt een afvaardiging van ‘Eigen Schoon en de Brabander’ als afsluiter van de Gouwdag. Dit is een heuse erkenning van onze Merchtemnaar Maurits Sacré, die meer dan honderd jaar geleden een van de eerste medewerkers was van ‘Eigen Schoon en de Brabander’. Een bezoek aan de opgravingen van de Romeinse site achter het kerkhof en toelichting door archeoloog Igor Van de Vonder staan eveneens in de annalen van 2007. De Heemkring neemt ook deel aan activiteiten van bevriende Kringen en Verenigingen zoals de viering in Grimbergen van Frans Meskens (archivaris-bibliothecaris van Het Koninklijk Historisch Genootschap, Vlaams-Brabant en Brussel). De Bodegemse Culturele Werkgemeenschap die haar 30-jarig bestaan viert, kan rekenen op een Merchtemse delegatie. De uitstap van Heemkunde Vlaams-Brabant naar Noord-Frankrijk met o.m. een bezoek van de Romeinse site in Bavay is een leerzame en tegelijk onderhoudende activiteit geweest voor de heemkringleden.
Daarnaast zien een aantal publicaties het licht. Hedwig Vertonghen en Pol Feytens onthullen de geheimen van ‘Het Kruis in de Stoofstraat’ in de gelijknamige brochure. Nieuwe Heempraatjes maken de lezer diets in plaatselijke thema’s: ‘De Erfcijnzen van het Sint-Catharinagasthuys 1502’, ‘De gasthuiscijnzen, deel II’ en tot slot zet Jan De Smedt ‘De geschiedenis van een bekend ventje uit Brussel en uit Geraardsbergen’ op papier waarmee hij de lezer voortaan laat ‘water’tanden.
2008
Een groot verlies voor de Kring is het ontslag wegens gezondheidsreden van Raf Asselman, jarenlang secretaris maar vooral auteur van heel veel Heempraatjes (het woord is door hem zelfs bedacht) en van heel wat heemkundige boeken.
2008 levert de laatste Heempraatjes op rij op nl. ‘Het Manuaal van Pastoor Tourneur (Eddy Crick), ‘Napoleon en de Slag van Waterloo’, ‘De Romeinen in Merchtem’ (beide geschreven door Fons Biesemans maar bij het laatste werk hoort ook het verslag van archeoloog Van de Vonder), ‘De laatste kerkrekening van O.L.V.-ter-Noodt 1796 – 1797’, ‘De klokken en het orgel in de kerk van O.L.Vrouw ter Noodt’en ‘Manuael van het Sint-Katharinagasthuis 1620’ (alle drie samengesteld door Pol Feytens). De Heempraatjes hebben altijd als doel gehad om de leden van de Kring te informeren en te onderhouden over de plaatselijke heemkundige rijkdom. Hun hoogtepunt lijkt in 2008 voorbij maar vanaf nu komt er meer aandacht voor de samenstelling van brochures. Het doel van een brochure is ruimer en het worden publicaties die ook meer bedoeld zijn voor externe verspreiding.
Ook dit jaar krijgt de Heemkring geregeld vragen voor advies of informatie. Zo is er een voorstel van straatnaam voor de nieuwe verkaveling aan de Bleukenweg nl. Cleerenblock (verwijzend naar de eigendom aldaar van de abdij van Affligem). Verder is er de vraag naar documentatie voor de herdenking van Juul De Winde in Westrozebeke, alsook het verzoek voor documenten en fotomateriaal voor een tentoonstelling van Sint-Donatus in het voormalige woonhuis van burgemeester Van Ginderachter.
De kringleden doen daarnaast ook opzoekwerk in het archief van het Aartsbisdom Mechelen – Brussel i.v.m. documenten over onze kerk. Enkele documenten dateren van de jaren 1600 en het vergt heel wat codicologisch inzicht om ze te ontcijferen. Notariële akten met gegevens over Merchtem worden anderzijds geconsulteerd in het Rijksarchief Vlaams-Brabant. Er wordt ook veel gefotografeerd voor het archief onder andere een 80-tal negatieven op glasplaat uit de periode 1905 uit het nalatenschap van oud-gemeenteontvanger, Hippoliet Stallaert.
2009
Zoals hierboven opgemerkt, gaat de aandacht van de Heemkring nu eerder naar brochures en dit jaar zien er drie het licht: Jan De Smedt Smedt beschrijft ‘De Schutters in Merchtem’ en ‘De Reuzen van Merchtem’. Lid van de Kring en van oorsprong Gooikenaar, Maurice Everaet publiceert ‘Het Stevenisme, een geloofdbelijdenis’ en beschrijft daarmee een geloofsovertuiging die in zijn streek nog altijd voortleeft.
Jarenlange research over ‘Familiereconstructies van Brussegem, Oppem, Ossel, Hamme en ten dele Bollebeek’ door Rik Geeroms, Pol Feytens en Hedwig Vertonghen wordt beëindigd. Om een idee te hebben van de omvang van dit werk: het bevat ongeveer 31.000 namen met een detaillering en beslaat zo een volume van om en bij de 1600 bladzijden in totaal. Een inventariserend werk dat eveneens eindigt, is de verzameling van alle gegevens die betrekking hebben op Merchtem en Brussegem. Dit inventaris is het resultaat van informatieverwerving in het archief van het Departement van de Dijle.
Hoewel inactief wegens ziekte levert Fons Biesemans ook zijn commentaar op het landboek ‘Nieuwstraete’. De Kring krijgt er een nieuw lid bij nl. Francis Wijns. Hij start met de digitalisering van ongeveer 10.000 doodsprentjes.
2010
Dit jaar vergadert de Heemkring vijfmaal en telkens informeert een kringlid over een brochure die hij heeft geschreven. In januari is dat ‘Het Departement van de Dijle’, waarin alle gegevens geïnventariseerd zijn voor Merchtem en Brussegem uit de Franse Revolutie en het begin van de 19de eeuw. ‘Hoevebenamingen’ (Fons Biesemans) een met foto’s en kaarten geïllustreerd werk met een beschrijving van een twintigtal Merchtemse hoeven komt aan bod in maart. In juni is het de beurt van ‘Soldaten van de Franse Republiek en Napoleon’ en dat is het werkstuk van Raf Asselman maar aangevuld met een tekst over de Slag van Waterloo, geschreven door Fons Biesemans. In het najaar buigt de vergadering zich over ‘Grensbetwisting tussen Brussegem en Merchtem’ op basis van documenten aangevraagd bij het Archief van Frankrijk (Parijs) en is er de herwerkte (lees ruimer geïllustreerde) uitgave van ‘Hoger Op Merchtem’.
De vraag naar nieuwe leden wordt dit jaar sterker; zeker nu Fons Biesemans, specialist Merchtemse plaatsnamen in het RVT ‘De Heymeulen’ verblijft. Zowel Fons als Raf hebben voor de Heemkring ontzettend veel interessant opzoek- en schrijfwerk gedaan. Om het ietwat numeriek te zeggen: Raf heeft zeker – op M. Sacré na – een record aantal werken over Merchtem geschreven.
2011
De voorbije jaren hebben veel Heempraatjes het licht gezien. Omdat de Heemkring 40 jaar bestaat, wordt beslist om de oude exemplaren opnieuw te bewerken met bv. fotomateriaal of met uitbreiding van informatie. Ze worden in brochurevorm uitgegeven. Voor het inbinden van brochures of voor verzamelbanden of voor de herstelling van beschadigde boeken kan de Heemkring het vakmanschap van meester-boekbinder Jan De Smedt benutten.
Pol Feytens voltooit de eerste drie brochures van elk ongeveer 120 pagina’s nl. ‘Veertig jaar Heemkring’, en daarnaast legt hij de laatste hand aan ‘België tijdens de annexatie bij Frankrijk’, ‘Bulletin der wetten van het Fransch Keizerrijk’, ‘België tijdens Hollands Bewind’.
Het Gemeentebestuur wil in 2011 naar aanleiding van het August De Boeck-jaar de toondichter huldigen en doet dat met een hele reeks plechtigheden. De bijdrage van de Heemkring in dit feestjaar is de uitgave van postzegels met afbeelding van de toondichter. De afbeelding is een ontwerp van Els Feytens, kleindochter van voorzitter Pol Feytens en archivaris Maria Van Moeseke.
2012
Een archief is voor heemkundige werking natuurlijk van onschatbare waarde. In 2012 is een groot deel van ons archief verhuisd van de Vesten naar een voorlopige opslagruimte in de gemeentelijke loodsen van de Koeweidestraat; dit in afwachting van de definitieve ingebruikname van een nieuw archief in het August De Boeck-gebouw op de Reedijk. Voorlopig kunnen dus niet alle documenten met het grootste gemak geraadpleegd worden en is archiefwerk bijzonder moeilijk. Toch bewerkt Pol Feytens dit jaar zes nieuwe brochures ‘Veertig jaar Heemkring’.
Andere activiteiten zijn heel divers. Zo bv. gaat het digitaliseren van de doodsprentjes door Francis Wijns en met medewerking van Hedwig Vertonghen voort. De Heemkring is – zoals steeds – te vinden op De Dag van de Nieuwe Inwoners in de Tuinbouwschool in de maand september en de Kring neemt ook deel aan de tentoonstelling van de Kunstkring onder het thema ‘Overstroming’.
Het Gemeentebestuur betrekt de Kring voor advies bij het zoeken en verklaren van de straatnaam Kapeldreef. Ook internationaal (nl. dit jaar uit Frankrijk, Nederland, Nieuw-Zeeland en de VS) wordt genealogisch advies gevraagd. En iets om fier op te zijn: het Heempraatje van onze vroegere secretaris, Raf Asselman over de gebeurtenissen in augustus - september 1914 in de Stoofstraat, wordt opgenomen in de’ Nieuwsbrief van het Verbond voor Heemkunde Vlaams-Brabant’.
Wat ledenaantallen betreft, zijn er wijzigingen in 2012. Lies Jacops geeft haar ontslag en dit betekent dat – behalve Brussegem – ook Hamme niet meer vertegenwoordigd is in de Kring. Anderzijds komen er drie nieuwe leden bij: Christiane De Backer, Hilde Doms en Siegfried Vanden Borre.
2013
Door de verhuis van het archief is de toegang tot gegevens momenteel niet altijd makkelijk, maar dat wil niet zeggen dat er met (luie) handen gedraaid wordt. Ook op andere locaties (dan Merchtem) is werk verzet. In het Rijksarchief Leuven zijn de akten uit de periode 1870 – 1880 van burgemeester notaris Clavareau gefotografeerd en gedigitaliseerd door Hedwig Vertonghen en Pol Feytens. De vrijwillige hulp bij de invoering van huwelijksakten van Brabant onder de naam Demogen in het Rijksarchief Leuven gaat verder met als resultaat dat er al 311.122 akten ingevoerd zijn op een geraamd totaal van 519.000. Met de digitalisering van de doodsprenten zit de Heemkring momenteel aan een totaal van 15.000 en Hedwig Vertonghen digitaliseert nu de verzameling doodsbrieven. De Heemkring heeft ook een websitestek onder de sitenaam ‘Soetendaelle.be’. Siegfried Vanden Borre is webbeheerder.
Voorzitter Pol Feytens blijft actief bezig met de samenstelling van brochures. Voor 2013 zijn dat: ‘België 1830 – 1839’, ‘Veertig jaar Heemkring 10 en 11’ en ‘De opeisingen door Duitse troepen in 1914’. Jan Desmedt maakt opnieuw een nieuw Heempraatje over ‘De molen van Langevelde’.
2014
De verplaatsing van het archief naar de mooi gerestaureerde vroegere school aan de Reedijk – het huidige August De Boeck-huis – gebeurde in de weken voor de officiële opening van het ontmoetingshuis op 13 juni. Omdat de Heemkring nu over een definitieve vergader- en archiefruimte beschikt, steken het bestuur en de kringleden de handen uit de mouwen bij het inrichten, ordenen, rubriceren, rangschikken … van het archief want ze willen het in de toekomst toegankelijk maken voor het publiek. Dit werk neemt heel wat tijd in beslag. De website is in opbouw, maakt geregeld nieuwe gegevens en publicaties kenbaar en geeft belangstellenden de mogelijkheid materiaal aan te kopen. Er komen opnieuw nieuwe leden bij: Lut Brasseur, Eddie De Block, Kamiel Vrijdagh, Wouter Robberechts en Alfons Van Damme versterken de rangen. Er komt ook een nieuw Algemeen Reglement waar Jos de Booser de pen voor vastneemt.
Zoals elk jaar worden opnieuw brochures voorgesteld: ' Terugblik op de Gazet van Merchtem' van Raf Asselman. Verder is Pol Feytens erg actief met deel 12 van 'Veertig jaar Heemkring Soetendaelle' en in de reeks ‘België’ verschijnen de jaren 1840-1859’, ‘1860-1879’ en ‘1914-1918’ als een verzameling teksten uit ‘Verzameling der wetten' en 'Memoriaal der provincie'. Ook het ' Manuaelboeck van den Huy(j)sarmen van 1743’, wordt bewerkt met o.a. foto’ s gemaakt door Hedwig Vertonghen en de registers uit het archief van het O.C.M.W.
2015
Lut Brasseur neemt - na een kort lidmaatschap - om persoonlijke reden ontslag uit de Kring. Jan De Smedt begint een werkgroep waarin Wouter Robberechts, Hedwig Vertonghen en Louis Vanderstraeten hun plekje vinden. Het doel van de groep is een inventaris samen te stellen van de Groot-Merchtemse soldaten in Wereldoorlog I. Naar gewoonte stelt Pol Feytens een brochure voor waarin hij anekdotisch en wetenswaardig feiten uit de periodes Wereldoorlog I en het Interbellum inlast: ‘België 1880 – 1899’, ‘België 1900-1913 en 1919’, ‘België 1920-1939’. Kadastraal interessant zijn de ten slotte twee brochures samengesteld door Pol Feytens met gegevens uit het archief van het Gasthuis ‘Ten Houten’ en ‘Molewyck’. Met ‘Merchtem doorheen de historie van de 19de eeuw tot heden’ geschreven door Fons Biesemans, maar in bewerking aangevuld en geïllustreerd door Pol Feytens, wordt de reeks brochures voor het werkjaar 2015 afgerond.
Met het jaar 2015 eindigt het overzicht dat twee decennia lang de activiteiten van de Heemkring schetst. Veertig jaar lang zit Pol Feytens als drijvende kracht de Heemkring voor, maar vanaf 2016 komt het roer in handen van een nieuwe kapitein, Hedwig Vertonghen. Alfons Van Damme en Kamiel Vrijdagh worden archivaris en nemen de taak ter harte zoals Maria Van Moeseke en bijgestaan door Rik Geeroms, Pol Feytens, Jos de Booser en Hedwig Vertonghen dat hebben gedaan. Er zijn nog andere transfers: Louis Vanderstraeten volgt Rik Geeroms op als penningmeester en Hilde Doms neemt de taak van secretaris Louis Vanderstraeten over.
De vernieuwde ploeg kan terugvallen op de expertise van de hardwerkende en betrokken kernleden die misschien niet altijd en overal in deze tekst vermeld zijn voor de zovele activiteiten die ze schitterend uitvoerden. De nieuwe ploeg kan ook voortbouwen op de resultaten van de gedrevenheid van het bestuur en de bezieling van de stichters van Soetendaelle, Jos de Booser en Pol Feytens. Verwachtingsvol kijken we uit naar de toekomst. Het jaar 2016 is voorlopig nog een onbeschreven bladzijde . Hoe die gevuld zal worden, verneemt u in een toekomstig document.
(Hilde Doms)